Τετάρτη, Μαΐου 28, 2008

Ατέρμονη διαπραγμάτευση ανάμεσα σε δύο μοναξιές

"Αυτή η αδιαφάνεια δεν μας επιτρέπει να γνωρίζουμε πέρα από κάθε αμφιβολία τι σκέφτεται οποιοσδήποτε άλλος άνθρωπος. Όπως σημείωσα, δεν έχουμε κανέναν σίγουρο τρόπο για να συλλάβουμε τη σκέψου του άλλου. Και πάλι, δίνουμε ελάχιστη προσοχή σε κάτι τόσο τερατώδες. Θα 'πρεπε να μας τρομοκρατεί. Καμιά οικειότητα, καμιά αναλυτική δεινότητα δεν μπορεί να εξασφαλίσει ή να επαληθεύσει το «διάβασμα της σκέψης. Ούτε η ύπνωση, ούτε οι ψυχιατρικές τεχνικές, ούτε οι «οροί της αλήθειας μπορούν να αποσπάσουν με επαληθεύσιμο τρόπο τις σκέψεις του άλλου. Οι πιο φλογερές εξομολογήσεις του, οι προφορικές και οι γραπτές ένορκες καταθέσεις του, οι απερίφραστες ομολογίες του δεν μπορούν να εκμαιεύσουν το παραμικρό θεμελιώδες, εξασφαλισμένο περιεχόμενο. Μπορεί να εκφράζουν ή να μην εκφράζουν την πιο άδολη πρόθεση, την πιο σκόπιμη αποκάλυψη. Μπορεί να φανερώνουν μισές αλήθειες, δηλαδή κομμάτια απέραντης ειλικρίνειας και αυτοέκθεσης. Μπορεί να κρύβουν ή να μην κρύβουν βιωμένο νόημα είτε in toto είτε εν μέρει. Οι κινήσεις απόκρυψης μπορεί να εκτείνονται από το σκόπιμα ομολογημένο απροκάλυπτο ψέμα ως ολόκληρο το φάσμα αποχρώσεων της αναλήθειας και της αυταπάτης. Οι αποχρώσεις του ψεύδους είναι ανεξάντλητες. Κανένα λέιζερ ανακριτικής προσοχής, κανένα αφτί με οσοδήποτε οξεία ακοή, καμία εξέταση κατ' αντιπαράσταση δεν μπορεί να αποσπάσει τη βεβαιότητα. Και μόνο η ερώτηση: «Τι σκέφτεσαι, τι έχεις στο μυαλό σου;» επιδιώκει απαντήσεις που είναι από μόνες τους πολυεπίπεδες, που έχουν περάσει μέσα από σύνθετα φίλτρα, όσο κι αν δεν το πρόσεξε κανείς.

Εξού και η αστάθεια στις σχέσεις έρωτα και σκέψης. Εξού και η πιθανότητα να είναι μια κάπως θαυματουργή χάρη ο έρωτας ανάμεσα σε σκεπτόμενα όντα. Κάθε άντρας και κάθε γυναίκα, κάθε ενήλικος και κάθε παιδί χρησιμοποιεί μια κατά τους γλωσσολόγους “ιδιόλεκτο», δηλαδή μια προσωπική επιλογή από τη διαθέσιμη γλώσσα με ιδιωτικά, ιδιόρρυθμα, ίσως και αμετάφραστα σημεία, συνυποδηλώσεις και αναφορές, που δεν μπορεί να τις ερμηνεύσει εξολοκλήρου ή με βεβαιότητα ο εταίρος ενός διαλόγου. Προσπαθούμε να μεταφράσουμε ο ένας τον άλλο. Συχνότατα, καταλήγουμε ελαφρώς ή εντελώς λάθος. Ακόμα κι αυτή όμως η επιμέρους ή ελαττωματική κατανόηση κάθε επικοινωνίας μένει στην επιφάνεια. Οι ιδιόλεκτοι της σκέψης, οι ιδιωματισμοί του άρρητου είναι πολύ βαθύτερης και πολύ πιο δύσχρηστης τάξης.

Ακόμα και σε στιγμές και σε πράξεις απολύτως προσωπικές -ίσως πολύ οξύτερα σε τέτοιες στιγμές- οι ερωτευμένοι δεν μπορούν να αγκαλιάσουν ο ένας τις σκέψεις του άλλου. «Τι σκέφτεσαι, τι σκέφτομαι όταν κάνουμε έρωτα;» Αυτός ο αποκλεισμός καθιστά ασήμαντο, θα μπορούσαμε να πούμε, το πολυθρύλητο σμίξιμο του οργασμού και την περί ταυτοφωνίας ρητορική του. Όπως υπογράμμιζε ο Γκαίτε, αμέτρητοι άντρες και γυναίκες σφίγγουν στην αγκαλιά της σκέψης εραστές τους οποίους θυμούνται, ποθούν ή φαντασιώνονται διαφορετικούς από τους ομόκλινούς τους. Αυτή η γνωστική παρεμβολή, αυτή η νοερή επιφύλαξη, ακούσια ή σκόπιμη, θολή ή έντονη, μπορεί να ηχήσει σαν χλευαστικός αντίλαλος κάτω από τις κραυγές και τους ψιθύρους της έκστασης. Δεν θα μάθουμε ποτέ ποια βαθύτερη απροσεξία, απουσία, απώθηση ή υποκατάστατη εικόνα αποδομεί το προφανές κείμενο του ερωτικού. Οι πιο κοντινοί, οι πιο ειλικρινείς άνθρωποι παραμένουν ξένοι, λιγότερο ή περισσότερο μεροληπτικοί, λιγότερο ή περισσότερο άδηλοι ο ένας για τον άλλο. Η πράξη του έρωτα είναι και πράξη ηθοποιού. Η αμφισημία είναι σύμφυτη με τη λέξη.

Η σκέψη είναι περισσότερο ευανάγνωστη, λιγότερο συγκαλυμμένη, προπάντων στις εκρήξεις αχαλίνωτης, συμπυκνωμένης ενέργειας. Όπως στον φόβο και στο μίσος. Αυτές οι δυναμικές, ιδιαίτερα τη στιγμή που εκδηλώνονται, δύσκολα νοθεύονται, αν και οι βιρτουόζοι της διπροσωπίας και του αυτοελέγχου μπορεί να πετύχουν μια σχετικά μεγάλη συγκάλυψη.

Τα ζώα με τα οποία ερχόμαστε σε επαφή μας δείχνουν πως οι φόβοι μας αναδίδουν μια ευδιάκριτη οσμή. Ίσως και το μίσος να έχει μυρωδιά. Επιστρατεύοντας όλα τα επίπεδα εγκεφαλικής και ενστικτώδους πίεσης, το μίσος μπορεί να είναι το πιο ζωηρό, το πιο φορτισμένο με νοητικές χειρονομίες. Είναι πιο δυνατό, με μεγαλύτερη συνοχή από την αγάπη (όπως διαισθανόταν ο Μπλέικ). Συχνότατα, βρίσκεται πλησιέστερα στην αλήθεια από οποιαδήποτε άλλη ανακάλυψη του εαυτού. Η άλλη τάξη εμπειρίας της σκέψης όπου σχίζεται ο πέπλος είναι το αυθόρμητο γέλιο. Τη στιγμή που "πιάνουμε" το αστείο ή τυχαίνει να πέσουμε πάνω στο κωμικό θέαμα, η νοοτροπία μας εκτίθεται ολόγυμνη. Προς στιγμήν, δεν υπάρχουν «ωριμότερες σκέψεις». Αυτό όμως το άνοιγμα στον κόσμο και στους άλλους διαρκεί ελάχιστα και έχει τη δυναμική του αθέλητου. Απ' αυτή την άποψη, τα χαμόγελα είναι σχεδόν το αντίθετο του γέλιου. Τον Σαίξπηρ τον ανησυχούσε πάρα πολύ το χαμόγελο των καθαρμάτων.

Εν ολίγοις, το σκάνδαλο παραμένει. Κανένας τελικός φωτισμός, καμία ενσυναίσθηση του έρωτα δεν αποκαλύπτει τον λαβύρινθο της εσωτερικότητας του άλλου. (Άραγε αποτελούν όντως εξαίρεση οι αληθινοί δίδυμοι, με την ιδιωτική τους γλώσσα; ) Εντέλει, η σκέψη μπορεί να μας κάνει ξένους μεταξύ μας. Ακόμα και η πιο έντονη αγάπη, ίσως πιο αδύνατη από το μίσος, είναι ατέρμονη διαπραγμάτευση ανάμεσα σε δυο μοναξιές."

George Steiner, Δέκα (πιαθανοί) λόγοι για την μελαγχολία της σκέψης

11 σχόλια:

akataliptos είπε...
Αυτό το σχόλιο αφαιρέθηκε από τον συντάκτη.
akataliptos είπε...
Αυτό το σχόλιο αφαιρέθηκε από τον συντάκτη.
Μοιραιος Χαρακτηρας είπε...

Φίλε ακατάληπτε, βιάζεσαι.

Ο λόγος που περνάν απο "λογοκρισία" οι απαντήσεις είναι επειδή πέρναγαν και κάποιοι ιοί. Ήταν ο μόνος τρόπος να το σταματήσω.

Καλώς ήρθες.

Ανώνυμος είπε...

εναν φοβερο ιο που τριγυριζει μονο εσενα και μπαινει υποχθονια στις απαντησεις στα σχολια.μαλιστα.

Ακατάληπτος

Μοιραιος Χαρακτηρας είπε...

Κακό πράγμα η αμφισβήτηση. Θα την απορρίψετε κάποτε, αγαπητέ ακατάληπτε, θα σας κουράσει.
:)

kioy είπε...

Πολύ ωραίο τυο κείμενο που μας παραθέτεις αγαπητή μου!
Ο ανθρώπινος εσωτερικός κόσμος θα έλεγα εγώ, είναι τόσο ευπαθής, ευμετάβλητος, μη αναγνώσιμος που ούτε οι ίδιοι δεν μπορούμε να αντιληφθούμε το βαθύτερο αίτιο των σκέψεων μας. Είναι οι κοινωνικές συμβάσεις που τις ενεργοποιούν; Είναι η συναισθηματική φόρτιση της στιγμής; Είανι η οντότητα του σκεπτόμενου καθ' αυτόυ; Είναι εν τέλη κάτι ακαθόριστο και μη ανιχνεύσιμο; Εγώ θα έλεγα πως πρόσβαση έχουμε μόνο στα προϊόντα αυτής της υπόγειας διαδικασίας της σκέψης και υποκείπτουμε και εμείς στα τερτίπια της, καθως ούτε για τους εαυτούς μας αλλά ούτε για τους άλλους μπορούμε να φτάσουμε στην ρίζα του δέντρου. Κάτι που καθιστά οποιαδήποτε τέτοιου είδους εμπειρία εν μέρη τυχαία, επισφαλή, ανολοκλήρωτη. Νομίζω πως πάντως αν συνεχίσουμε το κείμενο δεν θα αργήσουμε να βρούμε τις γενναιολογικές του συγγένειες με την ψυχαναλυτική θεωρία του Φρόιντ.

Ακαταληπτε, δε θα διαφωνήσω με την ελεύθερη υφή της μορφής της σκέψεως, ωστόσο αν δε εξέλαβα κάτι λάθος, και αν το έκανα ζητώ συγνώμη, αυτό είναι κάπως ανεξάρτητο από την θεματολογία του κειμένου καθώς μιλάς για το παραγώμενο της σκέψης και όχι την διαδικασία αυτή καθ' αυτή.

Επίσης νομίζω πως οι ιστιοχώροι είναι κάτι σαν ένα "ηλεκτρονικό σπίτι" αυτών που κατέχουν τα πατρικά δικαιώματα τους. 'Ετσι ωφείλουμε έναν κάποιο σεβασμό στις επιλογές τους και στους χώρους αυτούς καθ' αυτούς. Για όσα αναφέρει η Μοιραίος χαρακτήρας περί ιών, θα μπορούσα να επιχειρηματολογήσω αλλά δε νομίζω πως χρειάζεται δικηγόρο. Το θέμα είναι ό,τι ο καθένας επιλέγει τον τρόπο λειτουργίας του χώρου του και ο καθένας ανάλογα τις διαθέσεις του ακολουθεί ή όχι.

Ζητώ κιόλας συγνώμη για την κατάχρηση του χώρου σου αγπαητή μου...

Ανώνυμος είπε...

σορρυ κιου που βγηκα εκτος θεματος, παιρνω τους ιους μου παραπερα

Μοιραιος Χαρακτηρας είπε...

Εν ολίγοις, το σκάνδαλο παραμένει που λέει και ο Στάινερ.

Στάινερ, να αγιάσει ο στόμας σου.

Οι ιοί της ασυνεννοησίας είναι επικυνδινότεροι των επικινδύνων.

Τώρα ο ακατάληπτος θα πάει στο υπερπέραν.:P
(μα όχι γύρνα, οι ιοί σου και εσύ, δημοσιεύονται απο τον κάτοχο του χώρου, δεν βλέπεις;)

Κιού, αν ξέρεις τον τρόπο να μη περνούν οι μολυσματικές ασθένειες μέσα στο μπλογκ μου, να μου το πεις πάραυτα.

:)

Μοιραιος Χαρακτηρας είπε...

:O

Ο ακατάληπτος με καταράστηκε και κατά λάθος έσβησα το πρώτο του μήνυμα.

:D

Ιδού τι έλεγε, (πω ρε τι έχω να ακούσωωω...)

"Παραπονιόμαστε συνέχεια ότι δεν μπορουμε να καταλάβουμε τους άλλους ή οτι σχεδόν πάντα "δεν αξίζουμε τέτοια συμπεριφορά". Αυτοί οι άλλοι μπορεί να είναι είτε κάποιος εν δυνάμει ή εν κινησει ερωτικός σύντροφος ή ακόμα ακόμα ο αδερφός μας που ζούμε μαζί του στο ίδιο σπίτι 15 χρόνια. Αλλά τι να λέμε τώρα, εδώ ώρες ώρες απορούμε με την ίδια δική μας αντίδραση σε διάφορες καταστάσεις.
Παρ'όλα αυτά εμφανίζονται κάτι φωτεινοί παντογνώστες που έχουν τις απαντήσεις στο ιδιοφυές τσεπάκι τους ως καγκουρό-αινστάιν. Αυτοί μπορούν να σε καταλάβουν και να σε στήσουν στη σέντρα. Αυτοί σε έχουν καταλάβει και ξέρουν ακριβώς τι είσαι και τι ρόλλο έχεις στο μονόπρακτο της ζωής.
Αυτοί λοιπόν οι τύποι, είτε μπορούν να σε εξοργίσουν και να θες να τους στείλεις σε κάποιο διάολο μακρινό, είτε να σε πείσουν ότι συμπεριφέρεσαι και σκέφτεσαι σύμφωνα με μια συνάρτηση σχέσης που εκείνοι σου όρισαν.
Η πραγματική ελευθερία, είναι αυτή της σκέψης όπως μας είπε μια αχώνευτη δασκάλα κάποτε. Ακόμα λέει και αλύσίδες να έχεις σε χέρια και πόδια, εσύ λέει μπορείς να βάλεις με το νου ό,τι σου κατεβάσει. Και μόνο που εγώ εκείνη την ώρα , την ώρα του μαθήματος σκεφτόμουν τι κολοκύθια κάθεται και μας λέει και άντε να πέρασει η ώρα , τη δικαίωνα.


ps. σε ένα τέτοιο απόσπασμα απο το βιβλίο που διαβάζει κανείς τώρα ή τότε ή κάποτε το πρώτο σχόλιο έπρεπε να ειναι του αναγνώστη! :) "

kioy είπε...

Για αυτό που με ρωτάς, ένας τρόπος είναι η επιλογή κωδικού. Βάση της οποίας ο αποστολέας για να αποστείλει ένα κείμενο πληκτρογραφεί έναν κωδικό που εμφανίζεται στην οθόνη. Αυτό αποτρέπει συνήθως μυνήματα ιών, λόγω ότι τα τελευταία είναι κυρίως spam.

Δεν ξέρω όμως στ' αλήθεια πόσο αποτελεσματικό είναι!

Μοιραιος Χαρακτηρας είπε...

Δεν το ξέρω ούτε κι εγώ φίλε μου. Ούτε κι εγώ ξέρω που θα το βρω.
Αλλά δεν είναι της παρούσης. Απλώς τα σχόλια μας εδωδά στάθηκαν άλλη μια αφορμή για να σκεφτούμε πως ο καθένας φιλτράρει τα πάντα μέσα απο την προσωπική του ματιά, δίχως να αφήνει περιθώρια για το "προνόμια της αμφιβολίας".